نشانه‌ها و علل افت قند خون یا هیپوگلیسمی در افراد مبتلا به دیابت

نشانه‌ها و علل افت قند خون
مدت زمان مطالعه: ۶ دقیقه

هایپوگلایسمی شرایطی است که در آن قند خون(گلوکز) شما به میزانی کم‌تر از حدّ نرمال افت می‌کند. گلوکز منبع اصلی انرژی بدن است. حفظ قند خون در دامنه نرمال اهمیت فراوانی دارد. اندازه‌گیری مکرر قند خون و توجه به طبیعی و در انتظار بودن اعداد برای جلوگیری از افت قند خون از درجه اهمیت بالایی برخوردار است. 

افت قند خون معمولاً متعاقب مصرف داروهای دیابت روی می‌دهد؛ ولی برخی داروهای دیگر و شرایط و بیماری‌های خاص که معمولاً نادر هستند می‌توانند افت قند خون را در افراد غیردیابتی نیز رقم بزنند.

هایپوگلایسمی نیازمند درمان فوری است. در بسیاری از افراد قند خون ناشتای کم‌تر از ۷۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا ۳.۹ میلی‌مول در لیتر، باید به عنوان هشداری برای هایپوگلایسمی در نظر گرفته ‌شود. ولی این اعداد در شما ممکن است کمی متفاوت باشد. در این رابطه با پزشکتان مشورت کنید.

درمان شامل برگرداندن سطح قند خون به میزان طبیعی می‌باشد که می‌تواند با مصرف غذاها یا نوشیدنی‌های با قند زیاد صورت پذیرد. برای درمان طولانی‌مدّت باید علّت زمینه‌ای که باعث افت قند خون شده است شناسایی و برطرف شود.

علائم افت قند خون یا هیپوگلیسمی

اگر سطح قند خون بیش از حد افت کند می‌تواند علائم و نشانه‌هایی را ایجاد کند؛ شامل:

  • ضربان قلب نامنظّم یا سریع
  • خستگی
  • رنگ‌پریدگی
  • لرزش
  • اضطراب
  • تعریق
  • احساس گرسنگی
  • تحریک‌پذیری
  • سوزش یا بی‌حسی لب‌ها، زبان یا گونه

در صورت شدید شدن هایپوگلایسمی علائم زیر ممکن است ظاهر شوند:

  • گیجی، رفتار غیرعادّی یا هر دوی این موارد؛ مثل ناتوانی در انجام کارهای روزمره
  • اختلالات بینایی از قبیل تاری دید
  • تشنّج
  • از دست دادن هوشیاری

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

در صورت وقوع موارد زیر بلافاصله از یک پزشک کمک بخواهید:

  • اگر علائمی مشابه علائم هایپوگلایسمی دارید ولی مبتلا به دیابت نیستید.
  • دیابتی هستید و دچار علائم هایپوگلایسمی شده‌اید؛ امّا این علائم به درمان پاسخ نمی‌دهند. یعنی خوردن آبمیوه یا نوشیدنی‌های قندی، خوردن شکلات یا قرص‌های گلوکز به بهبود علائم کمکی نمی‌کند.

در صورت مواجهه با فردی که دیابتی است یا سابقه‌ی هایپوگلایسمی دارد و اکنون علائم مرتبط با هایپوگلایسمی شدید در وی ظاهر شده است یا دچار کاهش سطح هوشیاری شده است، فوراً از اورژانس کمک بخواهید.

علل افت قند خون یا هیپوگلیسمی

هایپوگلایسمی زمانی رخ می‌دهد که سطح قند خون(گلوکز) شما بیش از حد افت کند. علل زیادی وجود دارند که می‌توانند این رویداد را سبب شوند؛ در این بین شایع‌ترین مورد عوارض جانبی داروهایی است که در درمان دیابت استفاده می‌شوند.

تنظیم قند خون

زمانی که شما غذا می‌خورید، بدنتان کربوهیدرات‌های غذاهایی همچون نان، برنج، پاستا، سبزیجات، میوه‌ها و فراورده‌های شیری را دریافت و به مولکول‌های قندی مختلف تجزیه می‌کند. یکی از این مولکول‌ها گلوکز است.

گلوکز، منبع اصلی انرژی بدن، با کمک انسولین (هورمونی که از پانکراس ترشّح می‌شود.) به سلول‌های اکثر بافت‌های بدنتان وارد می‌شود. به عبارتی انسولین این امکان را برای گلوکز فراهم می‌کند که وارد سلول‌ها شود و بدین ترتیب سوختی که سلول‌ها نیاز دارند در اختیارشان قرار می‌گیرد. گلوکز اضافی به فرم گلیکوژن در کبد و عضلات ذخیره می‌شود.

اگر ساعات متمادی چیزی نخورید و سطح قند خونتان افت کند، هورمون دیگری از پانکراس ترشّح می‌شود و به کبد پیام می‌دهد تا گلیکوژن ذخیره‌شده را تجزیه کند و گلوکز را به درون جریان خون بریزد. این مکانیسم سطح قند خون شما را در محدوده‌ی طبیعی حفظ می‌کند تا زمانی که دوباره چیزی بخورید.

همچنین بدن شما این توانایی را دارد که گلوکز تولید کند. مرکز اصلی وقوع این فرایند کبد است؛ امّا کلیه‌ها هم می‌توانند این کار را انجام دهند.

علل احتمالی در مبتلایان به دیابت

اگر دیابت دارید به معنی این است که یا در تولید انسولین به میزان کافی مشکل دارید (دیابت نوع ۱) یا بدنتان به خوبی به انسولین پاسخ نمی‌دهد (دیابت نوع ۲). نتیجتاً گلوکز در گردش خون تجمّع می‌یابد و ممکن است آن قدر زیاد شود که به سطوح خطرناک و مخرّب برسد. برای اصلاح این مشکل شما انسولین یا داروهای دیگر مصرف می‌کنید تا سطح قند خونتان کاهش یابد؛ امّا مقدار بیش از حدّ انسولین یا دیگر داروهای دیابت ممکن است سبب افت بیش از اندازه‌ی قند خونتان شود که نتیجه‌ی آن بروز هایپوگلایسمی است.

همچنین در صورتی که بعد از مصرف داروی دیابت کم‌تر از همیشه غذا بخورید یا بیشتر از همیشه ورزش کنید، هایپوگلایسمی ممکن است ایجاد شود.

علل احتمالی در افراد غیردیابتی

هایپوگلایسمی در افراد غیردیابتی شیوع بسیار کم‌تری دارد. علّت آن می‌تواند موارد زیر باشد:

  • داروها؛ مصرف اشتباهی داروهای دیابت خوراکی فردی دیگر یک علّت محتمل برای وقوع هایپوگلایسمی است. داروهای دیگری هم وجود دارند که می‌توانند باعث هایپوگلایسمی شوند؛ به خصوص در بچه‌ها یا افرادی که نارسایی کلیه دارند. یک مثال از این داروها داروی کینین است که در درمان مالاریا کاربرد دارد.
  • زیاده‌روی در مصرف الکل؛ نوشیدن بیش از حد الکل بدون خوردن هیچ غذایی، می‌تواند آزادسازی گلوکز ذخیره‌شده در کبد به جریان خون را مهار کند و باعث هایپوگلایسمی شود.
  • برخی بیماری‌های بحرانی؛ بیماری‌های کبدی شدید از قبیل هپاتیت شدید یا سیروز می‌توانند باعث هایپوگلایسمی شوند. کلیه‌های سالم با ترشّح برخی داروها در ادرار باعث دفع و پاکسازی بدن از این داروها می‌شوند. اختلالات کلیوی می‌توانند این فرایند را مهار کرده باعث تجمّع داروها و نتیجتاً هایپوگلایسمی ناشی از داروها شوند.

گرسنگی طولانی‌مدّت مثل اتّفاقی که در اختلال بی‌اشتهایی عصبی یا همان anorexia nervosa روی می‌دهد، می‌تواند باعث فقدان موادّ اوّلیه‌ای شود که بدن شما برای ساخت گلوکز به آن‌ها نیاز دارد.

  • تولید بیش از حدّ انسولین؛ یک تومور نادر پانکراس به نام انسولینوما می‌تواند سبب تولید بیش از اندازه‌ی انسولین، و متعاقب آن بروز هایپوگلایسمی شود. تومورهای دیگری نیز وجود دارند که می‌توانند باعث تولید بیش از حد مواد شبه‌انسولینی شوند. بزرگ شدن سلول‌های تولیدکننده‌ی انسولین در پانکراس می‌تواند ترشّح و آزادسازی بیش از حد انسولین را سبب شود که نتیجه‌ی این امر هایپوگلایسمی است.
  • کمبودهای هورمونی؛ برخی اختلالات خاص در غده‌ی فوق کلیه یا همان آدرنال و تومورهای هیپوفیز می‌توانند باعث کمبود هورمون‌های کلیدی تنظیم‌کننده‌ی تولید گلوکز شوند. کمبود هورمون رشد در کودکان می‌تواند ایجاد هایپوگلایسمی کند.

هایپوگلایسمی بعد از وعده‌های غذایی

هایپوگلایسمی معمولاً زمانی رخ می‌دهد که شما مدّتی چیزی نخورده باشید؛ امّا همیشه این موضوع صدق نمی‌کند. گاهی اوقات پس از صرف وعده‌های غذایی غنی از موادّ قندی نشانه‌های هایپوگلایسمی بروز می‌یابند؛ چرا که بدن شما به میزانی بیش از اندازه‌ی لازم انسولین تولید و ترشّح کرده است.

این نوع هایپوگلایسمی که هایپوگلایسمی واکنشی یا هایپوگلایسمی بعد از غذا(postprandial) نامیده می‌شود، می‌تواند در افرادی که قبلاً تحت عمل جراحی بایپس معده قرار گرفته‌اند رخ دهد. همچنین در افراد دیگر نیز محتمل است.

عوارض افت قند خون یا هیپوگلیسمی

هایپوگلایسمی درمان‌نشده می‌تواند منجر به موارد زیر شود:

  • تشنّج
  • از دست دادن هوشیاری
  • مرگ

هایپوگلایسمی همچنین می‌تواند با موارد زیر مرتبط باشد:

  • سرگیجه و ضعف
  • سقوط
  • آسیب‌های جسمی
  • تصادفات وسایل نقلیه‌ی موتوری
  • ریسک افزایش‌یافته‌ی زوال عقل یا دمانس در بالغین مسن‌تر

هایپوگلایسمی بدون علائم هشدار

در طول زمان دوره‌های مکرر هایپوگلایسمی می‌تواند منجر شود به هایپوگلایسمی بدون هشدار (hypoglycemia unawareness). پس از مدّتی بدن و مغز دیگر نشانه‌های هشداردهنده‌ی افت قند خون در هایپوگلایسمی همچون لرزش یا ضربان قلب نامنظّم را ایجاد نمی‌کنند. وقتی این اتّفاق می‌افتد ریسک هایپوگلایسمی شدید و تهدیدکننده‌ی حیات افزایش می‌یابد.

در صورتی که مبتلا به دیابت هستید و مکرراً دچار دوره‌های افت قند خون و هایپوگلایسمی بدون هشدار می‌شوید، ممکن است پزشکتان درمان شما را اصلاح کند؛ مثلاً ممکن است قند خون هدف را افزایش دهد یا تمرین آگاهی از گلوکز خون( blood glucose awareness training یا BGAT) را به شما توصیه کند.

دیابت با عدم کفایت درمان

اگر دیابت دارید، دوره‌های افت قند خون ممکن است برای شما آزاردهنده و ترسناک باشد. ترس از هایپوگلایسمی ممکن است سبب شود انسولین کم‌تری مصرف کنید تا قند خونتان بیش از حد افت نکند. این موضوع ممکن است منجر به دیابت کنترل‌نشده شود. با پزشکتان درباره‌ی ترستان صحبت کنید و بدون موافقت پزشکتان دوز داروهای دیابتتان را تغییر ندهید.

پیشگیری از افت قند خون یا هیپوگلیسمی

در مبتلایان به دیابت:

برنامه‌ی کنترل دیابتی را که به کمک پزشکتان طرّاحی کرده‌اید اجرا کنید. اگر شروع به مصرف داروی جدیدی کرده‌اید، برنامه‌ی غذایی یا زمان‌بندی مصرف داروهایتان را تغییر داده‌اید یا اخیراً ورزش یا فعّالیت فیزیکی جدیدی را آغاز کرده‌اید، با پزشکتان درباره‌ی چگونگی تاثیر این تغییرات بر کنترل دیابتتان و ریسک افت قند خونتان مشورت کنید.

نمایش‌گر مداوم قند خون (Continuous Glucose Monitor یا CGM) در برخی افراد سودمند است؛ علی الخصوص در آن دسته از افراد که دچار هایپوگلایسمی بدون هشدار می‌شوند. CGM یک سیم ریز دارد که زیر پوست نصب می‌شود و اعداد مربوط به سطوح قند خون را به یک دریافت‌کننده می‌فرستد.

اگر قند خون بیش از حد افت کند برخی مدل‌های CGM به شما هشدار می‌دهند. امروزه برخی پمپ‌های انسولین با CGM ادغام می‌شوند و در صورتی که سطح قند خون به سرعت در حال افت باشد این پمپ‌ها آزادسازی انسولین را متوقّف می‌کنند تا از هایپوگلایسمی جلوگیری شود.

همیشه کربوهیدرات‌های سریع الاثر همچون آبمیوه یا قرص گلوکز به همراه داشته باشید تا کاهش قند خون را قبل از این که سطح گلوکز تا درجات خطرناک نزول کند، درمان کنید.

در افراد غیردیابتی:

در دوره‌های راجعه‌ی هایپوگلایسمی، خوردن وعده‌های غذایی متعدد و کوچک در طول روز می‌تواند به عنوان راه حلی موقّتی برای اجتناب از افت قند خونتان سودمند باشد؛ با این حال این رویکرد به عنوان یک استراتژی طولانی‌مدّت توصیه نمی‌شود. با پزشکتان در تعامل باشید تا علّت زمینه‌ای هایپوگلایسمی را شناسایی و درمان کنید.

جدیدترین مقالات سیناکر

توقف‌های وزنی در جریان کم کردن وزن جزئی از فرایند هستند - چگونه این توقف‌ها را مدیریت کنیم؟

توقف‌های وزنی در جریان کم کردن وزن جزئی از فرایند هستند-چگونه این توقف‌ها را مدیریت کنیم؟

حتی بهترین برنامه‌های کاهش وزن نیز ممکن است با کفه‌های توقف وزن مواجه شوند. شما می‌توانید کالری و کربوهیدرات مصرفی‌تان را کاهش دهید، پیاده‌روی کنید و از یک برنامه‌ی روزمره پیروی کنید؛ اما در طول فرایند وزن کم کردنتان در یک نقطه بالاخره در یک کفه وزنتان ثابت می‌ماند.

ادامه مطلب »
بازگشت به مدرسه: کمک به بچه‌ها در آماده شدن برای مدرسه و ایمن ماندن در برابر کرونا

بازگشت به مدرسه: کمک به بچه‌ها در آماده شدن برای مدرسه و ایمن ماندن در برابر کرونا

بعد از بیش از یک سال بسته بودن مدارس و اختلال در برنامه‌های تحصیلی طی همه‌گیری کرونا، کودکان و نوجوانان بالاخره کم کم مهیای بازگشت به تحصیل حضوری می‌شوند. برگشت به مدارس گام مثبتی در جهت بازگشت به زندگی نرمال است.

ادامه مطلب »
توقف‌های وزنی در جریان کم کردن وزن جزئی از فرایند هستند - چگونه این توقف‌ها را مدیریت کنیم؟

توقف‌های وزنی در جریان کم کردن وزن جزئی از فرایند هستند-چگونه این توقف‌ها را مدیریت کنیم؟

حتی بهترین برنامه‌های کاهش وزن نیز ممکن است با کفه‌های توقف وزن مواجه شوند. شما می‌توانید کالری و کربوهیدرات مصرفی‌تان را کاهش دهید، پیاده‌روی کنید و از یک برنامه‌ی روزمره پیروی کنید؛ اما در طول فرایند وزن کم کردنتان در یک نقطه بالاخره در یک کفه وزنتان ثابت می‌ماند.

ادامه مطلب »
بازگشت به مدرسه: کمک به بچه‌ها در آماده شدن برای مدرسه و ایمن ماندن در برابر کرونا

بازگشت به مدرسه: کمک به بچه‌ها در آماده شدن برای مدرسه و ایمن ماندن در برابر کرونا

بعد از بیش از یک سال بسته بودن مدارس و اختلال در برنامه‌های تحصیلی طی همه‌گیری کرونا، کودکان و نوجوانان بالاخره کم کم مهیای بازگشت به تحصیل حضوری می‌شوند. برگشت به مدارس گام مثبتی در جهت بازگشت به زندگی نرمال است.

ادامه مطلب »

توجه کنید نرم‌افزار سیناکر در داخل اپ استور اپل با نام Terawave قرار دارد. در صورت نیاز به راهنمایی بیشتر با پشتیبانی سیناکر ۰۲۱۹۱۰۰۲۰۰۲ تماس بگیرید.

برای دریافت اپلیکیشن سیناکر اینجا کلیک کنید.